Ruimte voor energie betekent meer dan voldoende capaciteit op het elektriciteitsnet. Er is ook letterlijk grond nodig voor nieuwe stations, kabels en elektriciteitshuisjes. Juist daar loopt Liander steeds vaker vast. Tegelijkertijd laten de eerste ervaringen in Westfriesland zien dat slimmer gebruik van het bestaande net soms nú al ruimte kan opleveren. Voor de WBG zijn daarom beide sporen nodig: bouwen én beter benutten.
Netbeheerder Liander luidde op 1 oktober de noodklok over de beschikbaarheid van grond. In de eerste helft van 2026 lukte het slechts twee keer om op tijd een grondpositie te verkrijgen voor een nieuw elektriciteitsstation. In 2024 waren dat er nog 26 en in 2025 twintig. Ook het verkrijgen van ruimte voor elektriciteitshuisjes en middenspanningskabels verloopt volgens Liander steeds moeizamer.
Dat is meer dan een praktisch probleem voor de netbeheerder. Zonder grond kan het elektriciteitsnet niet worden uitgebreid. En zonder uitbreiding blijven bedrijven langer op wachtlijsten staan, lopen verduurzamingsplannen vertraging op en kan ook woningbouw worden geraakt. Liander roept overheden daarom op om ruimte voor energie nadrukkelijk mee te nemen in ruimtelijke keuzes en sneller tot locaties en afspraken te komen.
Niet alleen ruimte óp het net
Voor de WBG onderstreept het bericht hoe belangrijk het is om energie niet pas aan het einde van een gebiedsontwikkeling mee te nemen. Bedrijventerreinen, woningbouw, bereikbaarheid en energie concurreren allemaal om dezelfde schaarse ruimte. Een elektriciteitsstation of kabeltracé kun je niet zomaar overal neerleggen. Maar wachten tot alle noodzakelijke uitbreidingen zijn gerealiseerd, is evenmin een optie. De vraag naar stroom groeit sneller dan het net kan worden verzwaard. Daarom wordt in Westfriesland tegelijkertijd gekeken hoe de bestaande capaciteit beter kan worden benut.
Liander doet dat onder meer via een gebiedsgerichte aanpak. Daarbij wordt niet alleen naar één individuele aansluiting gekeken, maar naar het hele gebied achter een elektriciteitsstation. Wanneer bedrijven op andere momenten stroom kunnen gebruiken of tijdelijk minder vermogen afnemen tijdens piekmomenten, kan soms ruimte ontstaan voor bedrijven die anders op de wachtlijst blijven staan.
Eerste beweging zichtbaar
Bij onderstation De Weel zijn inmiddels 29 klanten geholpen met een reguliere aansluiting. Daarnaast zijn elf capaciteitsbeperkingscontracten op afroep – zogenoemde CBC-A-contracten – getekend en zijn vijftien aanbiedingen nog in behandeling. Daarmee heeft ongeveer 45 procent van de wachtlijst een oplossing aangeboden gekregen.
Ook rond onderstation Westwoud is beweging zichtbaar. Daar zijn 52 reguliere aansluitingen toegekend en dertig CBC-A-contracten afgesloten. Ongeveer 40 procent van de wachtlijst heeft er inmiddels een oplossing aangeboden gekregen.
Dat betekent nadrukkelijk niet dat de netcongestie is opgelost. Wel laten de cijfers zien dat er soms meer mogelijk is dan alleen wachten op een netverzwaring. Bij een CBC-A-contract spreekt een bedrijf met Liander af op verzoek tijdelijk minder vermogen te gebruiken op momenten dat het net zwaar belast wordt. Daar staat een financiële vergoeding tegenover. Buiten die momenten kan het bedrijf in principe over het afgesproken vermogen beschikken.
Ondernemers kunnen onderdeel van de oplossing zijn
De gebiedsgerichte aanpak vraagt ook iets van ondernemers. Bedrijven moeten inzicht hebben in hun energiegebruik en bereid zijn te onderzoeken of processen verschoven kunnen worden. Ook opslag kan een rol spelen. Liander zoekt bijvoorbeeld naar ondernemers die willen investeren in batterijen of andere vormen van flexibel vermogen.
Voor WBG-voorzitter Hans-Peter Baars zit daar een belangrijke boodschap in. Netuitbreiding blijft noodzakelijk, maar ondertussen moet worden benut wat er wél mogelijk is. “We zien nu voorzichtig dat nieuwe contractvormen bedrijven verder kunnen helpen. Ondernemers kunnen daarmee soms zelf ruimte creëren, er financieel iets aan hebben én bijdragen aan het verkleinen van de wachtlijst.”
Energie vraagt letterlijk om ruimte
Het nieuwste signaal van Liander maakt tegelijk duidelijk dat slimmer gebruik alleen niet voldoende is. Uiteindelijk moeten stations worden uitgebreid, nieuwe elektriciteitshuisjes worden geplaatst en kilometers kabel worden aangelegd. En daarvoor is grond nodig. Liander waarschuwt dat projecten nu soms jarenlang worden voorbereid, terwijl uiteindelijk toch geen geschikte locatie beschikbaar komt. Volgens de netbeheerder dreigt grondverwerving daarmee een nieuwe rem te worden op de uitbreiding van het stroomnet.
Voor de WBG horen beide vraagstukken daarom bij elkaar. Geef energie letterlijk ruimte in ruimtelijke plannen én blijf tegelijkertijd zoeken naar manieren om het bestaande elektriciteitsnet slimmer te gebruiken. “We kunnen ons niet permitteren om eerst jaren te wachten op nieuwe infrastructuur en daarna pas te kijken wat er mogelijk is. We moeten nu ruimte reserveren voor het net van straks én ondernemers helpen om vandaag al stappen te zetten.”